Indonesie : Wayang Kunstvormen

Het Javaanse woord wayang betekent letterlijk schaduw of geest, maar refereert ook naar andere typen poppentheater.

Het gaat daarbij om een theatrale opvoering van acteurs (wayang orang), driedimensionale poppen (wayang golek) of schaduwbeelden van tweedimensionale poppen (wayang kulit) geprojecteerd voor een scherm. De twee belangrijkste soorten wayang-stromingen zijn de wayang kulit, platte, leren poppen uit Centraal-Java en de wayang golek, de houten poppen uit West-Java.

De dalang is degene die de poppen tot leven brengt bij wayang kulit en wayang golek. Alleen bij wayang golek ontbreekt het scherm van de wayang kulit. De dalang heeft een uitgebreid takenpakket. Naast het bedienen van de poppen houdt hij zich bezig met zingen, communicatie met het begeleidende gamelanorkest en bovendien doet hij ook alle stemmen van de verschillende karakters.

In een traditionele opvoering mag de dalang dit alles negen uur achter elkaar doen in de lotuszithouding. Souplesse en een goede conditie zijn dan ook de minimale vereisten voor de dalang. Voor toeristen zijn er ook kortere opvoeringen te zien van een tot twee uur. Bij wayang orang gaat het om opvoeringen met acteurs. Oorspronkelijk werd wayang orang alleen opgevoerd in de vier paleizen van Yogyakarta en Surakarta als een klassieke hofdans.

Naarmate deze vorm zich verder ontwikkelde raakte het ook bekend buiten de paleizen en werd het ook populair bij het gewone volk. Bij wayang orang doen de acteurs zelf de conversaties van de karakters waardoor de taak van de dalang een stuk lichter is dan bij wayang kulit of wayang golek.