Indonesie : Cultuur van Papoea

Volkeren

De Papoea's zijn de grootste dominerende groep in het binnenland van Papoea. Door het transmigratiebeleid van de centrale regering wonen er echter meer islamitische Indonesiërs zoals Javanen en Sumatranen op Papoea dan Papoea's. 

Papoea's

Zo'n 60.000 jaar geleden waren de gebieden van Nieuw-Guinea en Australië nog met elkaar verbonden. Later stegen de wateren waardoor de papoeabevolking zich compleet anders ontwikkelde als de aboriginals van Australië.

Er zijn ruim 230 soorten papoeastammen die in het binnenland leven. Doordat zij verspreid over het land leefden en weinig contact met elkaar hadden zijn er zo zo'n 200 talen en 800 dialecten ontstaan. Een aantal bekende stammen zijn de Baliem-, Dani-, Yali- en Agatstammen.

Vele stammen woonden diep in het binnenland bijvoorbeeld aan de voet van een berg of midden in de jungle. Sommige stammen waren in een recent verleden koppensnellers en kannibalen. De Danistammen van de Baliemvallei zijn de bekendste stammen van het binnenland en zijn pas in 1938 ontdekt.

Er zijn echter ook Papoeastammen die pas in een veel recentere periode in contact zijn gekomen met de buitenwereld. Zo zijn de Korowaistammen die hun huizen zes tot vijfentwintig meter hoog in de bomen bouwen pas in zo'n 25 jaar leden ontdekt. Nadat Papoea deel werd van Indonesië in 1963 heeft de regering geprobeerd de Papoea over te halen een moderner leven te leiden.

Maar net als de christelijke missie in het verleden is ook de centrale regering er niet in geslaagd het traditionele leven van de Papoea te ontkrachten. Door de missie in het verleden is een deel van de Papoea christelijk, de oude gebruiken en waarden van het traditionele animistische geloof worden echter nog altijd gehandhaafd.

Zo staan de Asmatstammen niet alleen bekend om hun ambachtshoutsnijwerken, ze geloven ook nog steeds dat hun voorouders van het hout afstammen. De regering heeft haar beleid ook aangepast aangezien ook zij er achter is gekomen dat juist de traditionele culturen de toeristen naar het gebied trekken.

Baliemvallei

De Baliemvallei is het meest bezochte gebied van Papoea. De stammen die de vallei bevolken werden pas in 1938 ontdekt. De christelijke missie en de moderniteit hebben de puurheid van deze culturen zwaar aangetast. Toch zijn er veel tradities die alle externe invloeden hebben weten te overleven.   

Geschiedenis

De Baliemvallei is de grootste en best begaanbare vallei van Papoea. De vallei is anderhalve kilometer hoog, 72 kilometer lang en varieert in breedte  van 16 tot 32 kilometer. De vallei wordt omringd door enorme bergtoppen van 2.500 tot 3.000 meter hoog en dankt zijn naam aan de Baliemrivier die dwars er doorheen slingert.

De Baliemvallei werd pas in 1938 ontdekt door een Amerikaanse onderzoeker. Dit betekende dat de stammen die in de vallei leefden al die tijd in afzondering van de rest van de wereld hadden geleefd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was een verdere studie van de vallei door de Japanse bezetting van Papoea niet mogelijk.

In 1945 kwam de vallei in het nieuws doordat er een vliegtuig daar neerstortte en de passagiers konden worden gered. De eerste missionarissen arriveerden in 1954. In 1956 vestigden de Nederlanders een post in Wamena waardoor de levenswijze van de lokale stammen zou worden beinvloed.

Na 1963 hebben de Indonesiërs van Wamena een moderne nederzetting gemaakt met scholen, politie, soldaten en winkels. Ondanks alles zijn de lokale stammen in staat geweest hun traditionele gebruiken en waarden te handhaven.   

Stammen

De Baliemvallei wordt bewoond door drie lokale stammen: de Dani in het centrum, de Lani in het westen en de Yali in het zuidoosten. Elke stam heeft zijn eigen cultuur. Een van de manieren om de drie stammen uiterlijk te onderscheiden is de lengte van de kotheka, de gerenommeerde peniskoker.

De Dani gebruiken een lange, dunne kotheka, de Lani gebruiken een middelgrote, brede kotheka en de Yali dragen de langste kotheka van de drie stammen. De drie stammen leven allen van de landbouw. Ze verbouwen voornamelijk zoete aardappelen, tabak, bonen, taro, spinazie en bananen.

Traditioneel zijn het de mannen die de grond bewerken, de vrouwen planten en oogsten de producten. De eerste aardappelen zijn voor de voorouders bedoeld. De Dani en Yali leven in kleine groepen en de Lani leven in grote dorpen. De mannen en vrouwen van de stammen lopen er doorgaans bijna naakt bij, de mannen dragen een kotheka en de vrouwen dragen een soort van rok.

Religie

De christelijke missie is erin geslaagd om de stammen van de Baliemvallei te bekeren tot het christendom. De traditionele, animistische religie blijft echter ondanks pogingen van de missie dit tegen te gaan een zeer grote rol spelen. De verering van verschillende soorten geesten waaronder die van voorouders staat centraal in de traditionele religie.

Er zijn vele soorten geesten, goedwillende en kwaadwillende geesten die je door het uitvoeren van de juiste rituelen kunt beinvloeden. Met deze rituelen kun je bijvoorbeeld ook een goede oogst bevorderen of het weer beinvloeden. De medicijnman beschikt vaak over de beste kennis omtrent deze rituelen.  

Gebruiken

De mannen van de verschillende stammen in de Baliemvallei zijn polygaam. Een man mag zoveel vrouwen hebben als hij zich kan veroorloven. De missie is er duidelijk niet in geslaagd dit gebruik de wereld uit te helpen. De bruid moet worden gekocht en dat gebeurt door middel van ruilhandel.

De familie van de bruid krijgt zo'n vier a vijf varkens voor het weggeven van de dochter. De sociale status van een man wordt ook bepaald door het aantal varkens en vrouwen dat hij bezit. Met varkens worden ook de grote feesten betaald, dus hoe meer je er hebt hoe vetter het feest. De mannen slapen apart van de vrouwen en kinderen.

Nadat een vrouw een kind heeft gekregen mag ze twee tot vijf jaar lang geen sex hebben opdat het kind alleen haar melk en goede zorg krijgt. Door deze zorg ligt de gemiddelde levensverwachting rond de zestig jaar. Anderzijds wordt de polygamie door het celibaat van de vrouwen versterkt en vinden er veel scheidingen plaats. Een jaar geen sex hebben zal in westerse ogen mogelijk al als een zware opgave worden gezien.

Bij het overlijden van een naaste verwant wordt het voor de vrouw er niet al te vrolijker op. Het is namelijk de gewoonte voor een vrouw om dan een of twee vingerkootjes te amputeren. Het lichamelijk overschot van een overledene wordt traditioneel gecremeerd, soms wordt het lichaam echter bewaard en gedroogd. In een aantal dorpen kun je dergelijke mummies nog tegen betaling bekijken.     

Wamena

Wamena is de enige stad in de Baliemvallei en is de meest door toeristen bezochte locatie in Papua. De omgeving van Wamena biedt een prachtig uitzicht op de bergen. Vanuit de stad kun je de omliggende dorpen van de Dani-, Lani- en Yalistammen bezoeken. In Wamena is een grote, lokale markt waar de leden van de Dani-, Lani- en Yalistammen hun producten kopen.

In de souvenirwinkels van de stad maar natuurlijk ook in de omliggende dorpen kun je terecht voor de ambachtskunst van de stammen. Je kunt er ondermeer stenen bijlen, peniskokers, hoofd- en armsieraden die gemaakt zijn van schelpen, veren en botten kopen. Je kunt hier ook houtsnijwerk van de Asmat kopen maar let daarbij wel op de kwaliteit en prijs.

Om in Wamena en de Baliemvallei langere tijd te kunnen verblijven heb je een surat jalan, nodig die je kunt halen in de politiebureaus van Jayapura en Sentani. Jaarlijks wordt in Wamena in augustus tijdens de week van de onafhankelijkheidsvieringen een cultureel festival georganiseerd waar duizenden leden van de Dani-,Lani- en Yalistammen op af komen.

Gedung Loka Budaya Museum & het Staatsmuseum

Op de weg naar het vliegveld van Jayapura ligt het Museum Negeri, het staatsmuseum. In het museum kun je een hoop te weten komen over de verschillende stammen van Papoea. Er staan prachtige voorwerpen tentoongesteld. Het Gedung Loka Budaya Museum bevindt zich op het terrein van de Cenderawasih Universiteit in Abepura, een soort buitenwijk van Jayapura.

In het museum is een prachtige tentoonstelling van voorwerpen uit irian Jaya te zien waaronder een groot deel afkomstig uit het Asmatgebied. De teksten op de displays zijn grotendeels in het Maleis, maar ook al kun je niet alles volgen dan zijn voorwerpen op zich al boeiend genoeg.

Kunstvormen

De Papoeastammen van Papoea staan vooral bekend om hun ambachtskunst. Vaak gaat het daarbij om gebruiksvoorwerpen of decoratieve zaken waarmee men het lichaam versiert. Deze kunst kan vaak naast een praktische betekenis vaak ook een religieuze betekenis hebben. De stammen van de Baliemvallei staan bekend om hun peniskokers en andere lichaamsdecoraties.

De Korowaistammen gebruiken stenen bijlen, messen die van botten zijn gemaakt en houten hamers. Voor lichaamsversieringen worden botten van dieren gebruikt die ondermeer als nek- en neussierraad werden gebruikt. De ambachts- en stammenkunst uit de Asmatregio in Centraal-Papoea is echter het bekendst.

De Asmat waren in het verleden koppensnellers en kannibalen. Zij geloven dat hun voorouders door de schepper zijn gesneden uit het hout van de bomen. De relatie tussen de houtkunstenaar en zijn hout heeft daarom al van het begin een spirituele basis. De Asmat maken nog steeds houten voorouderbeeldjes. Traditioneel worden ze alleen gemaakt om de geesten te eren.

Een koppensnelexpeditie werd georganiseerd om de dood van een voorouder te wreken. Een schild vertegenwoordigde altijd een voorouder en men geloofde dat diens geest in het schild rondwaarde. Het schild maakte de eigenaar sterk en onoverwinnelijk.

De drums van de Asmat zouden op dezelfde manier worden gemaakt als de drum die werd gebruikt om hun voorouders tot leven te brengen. De drum werd uit een stuk hout gemaakt. De houtsnijkunst van dit volk behoort tot de beste van de wereld.