Indonesie : Natuur van Kalimantan

Klimaat

Op Kalimantan heerst een tropisch klimaat met een hoge vochtigheid. Er kan zo'n 3.000 mm regenwater per jaar vallen. Lange perioden van droogte zijn echter ook niet ondenkbaar. Het regenseizoen loopt van oktober tot juni. Het droge seizoen van juli tot september. In de droge maanden is het nooit helemaal droog. Het kan elke dag wel even regenen. Het hele jaar door valt er regen. In het zuiden en westen regent het vaak in de maanden november en december.

Het centrale bergland is het vochtigst en het zuidelijke deel van het eiland is het droogst. De evenaar loopt dwars door het eiland. In de kustgebieden is het vaak zeer vochtig en heet in tegenstelling tot de binnenlanden, waar de temperatuur meestal wel wat aangenamer is. 

Landschap

Kalimantan is voor 75 procent bedekt met bossen. Een groot deel daarvan bestaat uit oorspronkelijk regenwoud. Aan de kust is het terrein relatief vlak. Meer landinwaarts wordt het beeld gedomineerd door beboste heuvels en niet-vulkanische bergketens.

Er zijn twee centrale bergketens. De Schwangerketen heeft de hoogste berg van het eiland, de Gunung Raya (2.278 m). En de Mullerketen, met een top op ongeveer 2.000 meter. Voor de rest bestaat Kalimantan voornamelijk uit laaglanden die grotendeels zijn begroeid met bossen.

Langs een groot deel van de kustlijn zijn moerassen en mangrovebossen te vinden. Meer landinwaarts vind je de tropische regenwouden. De vele grote rivieren zijn sinds mensenheugenis belangrijk voor het binnenlandse transport. Er zijn niet veel wegen te vinden, behalve in de olierijke gebieden.

De bevolking heeft aan de oevers van de rivieren steden en dorpjes gebouwd. De rivieren gebruiken ze om de handel te ontwikkelen. De langste rivier van Indonesie kun je vinden op Kalimantan. De Sungai Kapua loopt richting het westen en is ruim 1.400 kilometer lang.

Flora

Kalimantan is rijk aan flora. Er zijn honderden boomsoorten te vinden op het eiland. In de kustgebieden vind je veelal mangrovebossen, palmen en loofbomen. Meer landinwaarts vind je lage heuvels en alluviale vlaktes. Weer verder landinwaarts kom je bij de tropische regenwouden, die alsmaar dichter worden naarmate je in hoger gelegen gebieden komt. De dipterocarpaceabomen domineren hier de bossen.

De upahboom produceert een dodelijk gif. De gigantische tapangbomen worden zeventig meter hoog. Vele bomen worden gesierd door de orchideeen die erop groeien. Er zijn duizenden bloemsoorten op Kalimantan. Waaronder de rafflesia (Rafflesia Arnoldii), de grootste bloem ter wereld. De bloem kan een meter hoog en acht kilo zwaar worden. Het is een vleesetende plant die stinkt naar rottend vlees. Daarmee trekt het vleesetende vliegjes aan.

In het regenwoud groeien allerlei dure producten. Rubber, rattan en palmsuiker. Gaharu of aloehout dat afkomstig is van de Aquilaria malaccensis is een prijzig product. Een kilo van dit spul is een paar honderd dollar waard. Illegale houtkap en bosbranden vormen een grote bedreiging voor de regenwouden van Kalimantan. Desondanks is een groot deel van de ongerepte bossen nog in volle glorie te bewonderen.

Fauna

Kalimantan is gezegend met een gevarieerd en rijk wildleven. Er leven ruim 600 verschillende vogelsoorten op het eiland, waaronder de felgekleurde ijsvogel, de ibis en de neushoornvogel. Het water van Kalimantan is gevuld met talloze soorten vissen.

In de mangrove-vloedbossen vind je naast de bedreigde orang-oetan de alleen op Kalimantan voorkomende neusaap. De neus van het mannetje kan wel 15 centimeter lang worden. Met zijn neus kan hij vrouwtjes verleiden, die een veel kleinere neus hebben. Ook andere apensoorten zoals gibbons en makaki's zijn op het eiland goed vertegenwoordigd.

Er zijn natuurlijk ook nog dieren die niet in de bomen of in het water leven. Op Kalimantan lopen onder andere olifanten, luipaarden, krokodillen, slangen en kikkers rond.

Bezienswaardigheden

Tanjung Puting National Park

In het zuidwestelijk deel van Centraal-Sulawesi ligt het Tanjung Puting National Park. Het is het bekendste nationale park van Kalimantan. Het omvat een gebied van 400.000 hectare. Tanjung Puting staat geregistreerd als een Mens en Biosfeer Reservaat. Het park heeft een gevarieerd landschap. Zo vind je er verswatermoerassen en laaglandregenwouden. En mangrovebossen liggen langs de kust.

De zandige stranden worden gekenmerkt door een typische begroeing van middellange Casuarina, Pandanus, Barringtonia, Podocarpus en Scaevola bomen. Het park wordt gedrained door een aantal zwartwater-rivieren die uit de noordelijke en oostelijke delen vloeien. Het wildleven in het park is zeer gevarieerd. Luipaarden, civetkatten, een aantal soorten herten en banteng. De vogels zijn rijk vertegenwoordigd in het park, met meer dan 220 soorten.

Er komen twee soorten krokodillen in het park voor, talloze slangen en kikkers en een aantal bedreigde diersoorten waaronder de gelukbrengende draakvis.

De show wordt in Tanjung Puting echter gestolen door de twee primaten die het park bewonen. De orang-oetan en de alleen op Kalimantan voorkomende neusaap (Proboscis). Bij Tanjung Harapan, Pondok Tangui en Camp Leakey worden orang-oetans gerehabiliteerd totdat ze weer terug kunnen keren naar de wildernis.

Het Natai Lengkuas onderzoekscentrum houdt zich bezig met de neusapen. Maar ook met de vegetatie van het park en het herstel van de bossen. Je kunt beide onderzoekscentra bezoeken.

Kayan Mentarang National Park

Het Kayan Mentarang National Park ligt in de uithoeken van Oost-Kalimantan. Het park dat 1.600.000 hectare groot is omvat het grootste overgebleven regenwoud van Kalimantan. Kayan Mentarang is een belangrijk natuurgebied voor veel dieren, waaronder een aantal soorten die alleen voorkomen in de bergachtige gebieden van Kalimantan.

In het park komen ondermeer een aantal soorten apen en vleermuizen voor, wilde katten en knaagdieren. Ruim 300 verschillende soorten vogels maken hier het luchtruim onveilig.

Een aantal slangen en kikkers kun je wat lager bij de grond tegenkomen. Bijna de helft van het gebied bestaat uit dipterocarp laaglandbossen waar het meeste wildleven rondhangt. De bergbossen groeien op de heuvels van de hoogste berg in het park, op een hoogte van 2.000 meter. Veertig procent van het park ligt op een hoogte van boven de 1.000 meter. De geschiedenis van het landschap van Kayan Mentarang is nauw verweven met de geschiedenis van de mensen die er leven.

De vele archeologische overblijfselen in de vorm van stenen burials in het park getuigen hiervan. Ongeveer 16.000 Dayaks leven van de shifting cultivation and rice farming. Door middel van de jacht, visvangst en het verzamelen van wilde planten houden ze zich in leven.

Danau Sentarum National Park

Het Danau Senterum National Park is 132.000 hectare groot en ligt in de floodplain van de noordelijke Kapuasrivier in West-kalimantan. Ongeveer 700 kilometer stroomopwaarts vanaf de monding van de Kapuasrivier creeeren de verswatermeren en de ondergelopen bossen een unieke omgeving. Het park dankt zijn naam aan het Sentarummeer. Maar het park heeft nog een groot aantal andere meren: Danau Luar, Danau Seriyang, Danau Sumbai, Danau Sumbu en het omliggende verswatermoeras.

Het is het laatste grote gebied met dit type verswatermoeras in Borneo. En het is van groot belang voor de biodiversiteit van Borneo. De meren zijn van het zogenaamde zwartwatertype. Er zwemmen hier minstens 220 soorten vissen. De meren zijn dan ook uitermate belangrijk voor de visfauna van Borneo. Het gevarieerde wildleven telt ruim 200 soorten vogels.

De grootste inlandse populatie neusapen, een van de grootste populaties orang-oetans en een aantal krokodillensoorten behoren ook nog tot  de fauna. In de omgeving van het park wonen twee verschillende etnische groepen: Maleisische vissers en de Iban Dayak, die voornamelijk leven op de omliggende heuvels.